„Zemsta” czyli spór pokoleniowy

str-14-troche-kultury-zemsta

TROCHĘ KULTURY. „Zemstę” zna chyba każdy. To najsłynniejsza komedia hrabiego Aleksandra Fredry. Można ją znaleźć w repertuarze wielu teatrów, jest kanonem komizmu sytuacyjnego, dzięki czemu stwarza niekończące się możliwości popisów aktorskich. Wielu z nas mniej lub bardziej świadomie posługuje się cytatami z tego utworu, takimi jak: „Niech się dzieje wola nieba, z nią się zawsze zgadzać trzeba”, czy „Jeśli nie chcesz mojej zguby, krokodyla daj mi luby”.

Prapremiera „Zemsty” odbyła się, w rok po jej napisaniu, 17 lutego 1834 roku we Lwowie w teatrze Jana Nepomucena Kamińskiego. Inspiracją była dla Fredry historia zamku Kamieniec w Odrzykoniu pod Krosnem, stanowiącego własność dwóch skłóconych ze sobą rodów. Do jednego z nich należała górna część zamku, do drugiego – dolna. W sztuce Fredry spór o mur graniczny toczą Cześnik Raptusiewicz i Rejent Milczek, angażując przy tym bliższych i dalszych członków rodziny i służbę. Kanon scen komediowych polskiej literatury stanowią sceny dyktowania listu przez Cześnika Dyndalskiemu, zaloty Papkina do Klary czy spisywanie przez niego testamentu.

Sztuka ta wielokrotnie wystawiana była w Teatrze Telewizji. Po raz pierwszy w 1960 roku wyreżyserował ją Jerzy Kreczmar, a w roli Rejenta wystąpił wtedy 37-letni Gustaw Holoubek. Kolejną, rok później, wyreżyserował Adam Hanuszkiewicz. W1968 roku Jerzego Krassowski, w 1972 Jan Świderski. Ostatnia telewizyjna wersja „Zemsty” miała premierę w 1994 roku, a wyreżyserowała ją Olga Lipińska. Potem był już tylko głośny film Andrzeja Wajdy w 2002 roku z mistrzowską obsadą: Papkina zagrał Polański, Cześnika – Gajos, Rejenta – Seweryn, Podstolinę – Figura, a Dyndalskego – Olbrychski.

Reżyser najnowszej inscenizacji Teatru Telewizji Redbad Klynstra-Komarnicki osadza akcje spektaklu w bliżej nie określonej rzeczywistości podkreślając uniwersalny wydźwięk sztuki. Scenografia i kostiumy zaprojektowane przez Karolinę Fandrejewską nie wskazują na konkretną epokę ani miejsce wydarzeń. ”To się dzieje w Polsce, naszej Polsce – wyjaśnia reżyser. – Kostiumy i scenografia miały nie przeszkadzać. Najważniejsze, by każda postać była prawdopodobna, czyli taka jaką moglibyśmy spotkać. Żeby najważniejsze były jej problemy i temat, a kostiumy i scenografia – w tle. Chciałem skupić się na tekście, relacjach między bohaterami” mówi reżyser w jednym z wywiadów. Muzyka Radka Fedyka jest najbardziej współczesnym elementem tego przedstawienia. Niektóre sceny przypominają teledyski z przyśpieszonymi lub zwalnianymi kadrami, pełnią one rolę przerywników między kolejnymi aktami.       Reżyser odszedł od typowo komediowej stylizacji i podszedł do utworu Fredry bardziej na poważnie. Świadczy o tym chociażby wybór obsady, wśród której brakuje typowo komediowych aktorów. Rafał Zawierucha w roli Papkina jest energiczny i wyrazisty, ale bardziej niż śmieszny jest melancholijny. W dredach i z dwudniowym zarostem wygląda trochę jak Jack Sparrow z „Piratów z Karaibów”. Michał Czarnecki w roli porywczego Cześnika ma silną prezencję, ale też wydaję się być bardziej rubaszny i delikatniejszy od swoich poprzedników w tej roli. Za to bardziej wyrazistą postacią niż zazwyczaj jest Wacław grany przez Marcina Stepniaka. Najbardziej komiczną rolą w spektaklu jest Podstolina grana przez Ewę Konstancję Bułhak. Aktorka świetnie prezentuje się w roli młodej wdówki pilnującej swoich interesów.

W spektaklu tym jest mało komizmu, bardziej jest zamyślenie. Niektóre kwestie aktorzy wygłaszają wprost do kamery. Rejent mówi: „Nie brak świadków na tym świecie”. Widzowie też są częścią tego sporu. Przedstawienie Klynstry-Komarnickiego jest o dążeniu do zgody. W finałowej scenie w uścisku dłoni zwaśnionych sąsiadów pomaga Klara.

– „Wszyscy poza Klarą poruszają się w starotestamentowym świecie zemsty, gdzie rządzi zasada oko za oko. Młodzi nie do końca rozumieją, o co starzy się kłócą i dlaczego tak krzyczą. Ujawnia się spór pokoleniowy. Klara stawia na odruch serca. I być może właśnie tak myślące młode kobiety są dziś ratunkiem dla świata…” – mówi reżyser.

Spektakl Teatru Telewizji „Zemsta” w reżyserii  Redbada Klynstry-Komarnickiego  można oglądać nas stronie TVP  www.vod.tvp.pl katalog Teatr Telewizji.

kasia-marzencka

Ka­sia Ma­rzenc­ka – te­atro­log z wy­kształce­nia i za­mi­ło­wa­nia, do Van­co­uver przy­je­cha­ła 12 lat te­mu z mi­łości do gór i przy­go­dy. Kie­dy nie bie­ga za dwój­kę swo­ich ma­łych dzie­ci to uczy jo­gi w swo­im przy­do­mo­wym stu­dio i czy­ta dłu­gie po­wie­ści, naj­le­piej trzy na raz.